तोंडाचा कर्करोग हा ठाणे तसेच संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळणाऱ्या गंभीर कर्करोगांपैकी एक आहे. तंबाखू, गुटखा, पान मसाला, सुपारी (अरेका नट) आणि धूम्रपान हे तोंडाच्या कर्करोगाचे प्रमुख जोखमीचे घटक आहेत. भारतात दरवर्षी अंदाजे 1.41 लाख नवीन तोंडाच्या कर्करोगाच्या रुग्णांची नोंद होते. भारतामध्ये Oral Cancer चे प्रमाण जगातील सर्वाधिक प्रमाणांपैकी एक आहे. पुरुषांमध्ये तोंडाचा कर्करोग महिलांच्या तुलनेत अधिक आढळतो. यामागे तंबाखू व धूम्रपानाचे अधिक सेवन हे महत्त्वाचे कारण आहे. भारतात तोंडाच्या कर्करोगाचे प्रमाण अंदाजे 10 रुग्ण प्रति 1 लाख लोकसंख्या आहे.

ठाणे परिसरातही तंबाखू, गुटखा आणि धूम्रपानाचे सेवन मोठ्या प्रमाणावर असल्याने Mouth Cancer आणि Oral Cancer चा धोका वाढू शकतो. Dr. Ravi Gupta, Ayurvedic Cancer Consultant, तोंडाच्या कर्करोगासाठी रुग्णाच्या स्थितीनुसार Ayurvedic Cancer Care, आयुर्वेदिक उपचार, आहार-विहार, रसायन चिकित्सा आणि सहाय्यक उपचार यांचे नियोजन करतात.

तोंडाच्या कर्करोगाची प्रमुख कारणे

तोंडाचा कर्करोग होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यातील प्रमुख जोखमीचे घटक खालीलप्रमाणे आहेत:

१. तंबाखूचे सेवन:

सिगारेट, बीडी, सिगार, गुटखा, तंबाखू आणि इतर तंबाखूजन्य पदार्थांचे सेवन केल्याने Mouth Cancer चा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो.

२. मद्यपान:

दीर्घकाळ किंवा जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्यास तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. तंबाखू आणि मद्यपान एकत्र असल्यास धोका अधिक वाढतो.

३. HPV संसर्ग:

Human Papillomavirus (HPV) चे काही प्रकार तोंड व घशाच्या कर्करोगाशी संबंधित असू शकतात.

४. तोंडाची स्वच्छता कमी असणे:

दीर्घकाळ तोंडाची योग्य स्वच्छता न राखल्यास तोंडाच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो आणि कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.

५. पूर्वीचा कर्करोग:

यापूर्वी Head and Neck Cancer झालेल्या व्यक्तींमध्ये पुन्हा तोंडाचा कर्करोग होण्याचा धोका अधिक असू शकतो.

६. आनुवंशिक कारणे:

काही आनुवंशिक किंवा शरीरातील जनुकीय बदलांमुळे काही व्यक्तींमध्ये Oral Cancer होण्याची शक्यता वाढू शकते.

तोंडाच्या कर्करोगासाठी आयुर्वेदिक उपचार

आयुर्वेदात तोंडाच्या आजारांचा उल्लेख मुखरोग (Mukha Roga) आणि गाठी/अर्बुदासारख्या विकारांचा उल्लेख अर्बुद (Arbuda) या संकल्पनांमध्ये केला आहे. आयुर्वेदानुसार दीर्घकाळ राहणारे तोंडातील व्रण, वारंवार होणारे मुखपाक, पांढरे किंवा कडक चट्टे यांसारख्या स्थितींकडे दुर्लक्ष करू नये. तंबाखू, गुटखा आणि सुपारीचे सेवन तोंडाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे जोखमीचे घटक आहेत.

आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून अशा विकारांमध्ये त्रिदोष (वात, पित्त आणि कफ) तसेच रस, रक्त, मांस आणि मेद धातूंच्या दुष्टीचा विचार केला जातो.

१) शोधन चिकित्सा (Shodhana – शुद्धीकरण उपचार)

आयुर्वेदानुसार रुग्णाची शारीरिक ताकद (बळ), पचनशक्ती (अग्नी), आजाराची अवस्था आणि एकूण आरोग्य लक्षात घेऊन शोधन उपचारांचा विचार केला जातो. शरीरातील आम (Ama) कमी करण्यासाठी योग्य उपचार निवडले जाऊ शकतात.

तोंडाच्या कर्करोगात कोणतीही शोधन चिकित्सा तज्ज्ञ आयुर्वेद चिकित्सकांच्या मार्गदर्शनाखालीच करावी.

A) कवळ आणि गंडूष (Kavala & Gandusha)

कवळ: औषधी द्रवाची योग्य मात्रा तोंडात घेऊन तो तोंडाच्या आतील भागात हलवला जातो आणि नंतर बाहेर टाकला जातो.

गंडूष: औषधी द्रवाची अधिक मात्रा तोंडात घेऊन काही काळ तोंडात स्थिर ठेवली जाते आणि नंतर बाहेर टाकली जाते.

यासाठी परिस्थितीनुसार औषधी काढे (कषाय), वनौषधींचे रस, तेल किंवा घृत वापरले जाऊ शकते.

आयुर्वेदात वापरल्या जाणाऱ्या काही द्रव्यांमध्ये:

a) यष्टिमधु (ज्येष्ठमध)

b) हरिद्रा (हळद)

c) त्रिफळा

d) निंब (कडुनिंब)

यांचा समावेश होतो. हे तोंडाची स्वच्छता राखण्यास, हिरड्या व तोंडातील श्लेष्मल त्वचेची जळजळ कमी करण्यास आणि तोंडाच्या आरोग्यास सहाय्य करू शकतात.

२) प्रतिसारण – स्थानिक आयुर्वेदिक उपचार (Pratisarana / Sthaniya Chikitsa)

तोंडाच्या कर्करोगामध्ये तोंडातील व्रण, सूज, जळजळ आणि स्थानिक त्रास कमी करण्यासाठी स्थानिक उपचारांचा विचार केला जाऊ शकतो. प्रतिसारण (Pratisarana) म्हणजे योग्य औषधी चूर्ण मध किंवा आवश्यकतेनुसार योग्य तेलासोबत मिसळून प्रभावित भागावर अतिशय सौम्यपणे लावणे.

हा उपचार तज्ज्ञ आयुर्वेद चिकित्सकांच्या मार्गदर्शनाखालीच करावा. रुग्णाची कर्करोगाची अवस्था, व्रणाची स्थिती आणि आधुनिक उपचार सुरू आहेत का, यानुसार उपचार ठरवले जातात.

३) शमन चिकित्सा (Shamana Chikitsa – अंतर्गत औषधोपचार)

आयुर्वेदात शमन चिकित्सा म्हणजे शरीरातील दोषांचे संतुलन राखण्यासाठी आणि रुग्णाच्या एकूण आरोग्यास सहाय्य करण्यासाठी अंतर्गत औषधोपचार करणे.

तोंडाच्या कर्करोगामध्ये रुग्णाची अवस्था, कर्करोगाची स्टेज आणि सुरू असलेले आधुनिक उपचार लक्षात घेऊन औषधांची निवड केली जाते.

A) हर्बो–मिनरल औषधे (Rasayana & Rasaushadhi)

आयुर्वेदातील काही शुद्धीकरण केलेली खनिज औषधे व प्रभावी वनौषधी अनुभवी आयुर्वेद चिकित्सकांच्या देखरेखीखाली वापरली जातात.

उदाहरणार्थ सुवर्ण भस्म, ताम्र भस्म, अर्केश्वर रस तसेच काही विशिष्ट भस्मांचा उल्लेख पारंपरिक आयुर्वेद ग्रंथांमध्ये आढळतो. भल्लातक व लांगली यांसारख्या उपविष द्रव्यांचा वापरही शास्त्रोक्त पद्धतीने केला जातो.

ही औषधे स्वतःहून घेऊ नयेत. त्यांची शुद्धता, मात्रा, रुग्णाची प्रकृती आणि इतर सुरू असलेली औषधे लक्षात घेऊन तज्ज्ञ चिकित्सक निर्णय घेतात.

B) अँटिऑक्सिडंट व रसायन औषधी

आमलकी, गुडुची, अश्वगंधा आणि हरिद्रा यांसारख्या रसायन द्रव्यांचा रुग्णाच्या गरजेनुसार उपयोग केला जाऊ शकतो. ही औषधी ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस कमी करण्यास, पोषण व एकूण आरोग्यास सहाय्य करण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात.

४) आहार आणि जीवनशैली (Diet & Lifestyle)

तोंडाच्या कर्करोगामध्ये योग्य आहार, विश्रांती आणि जीवनशैली रुग्णाच्या एकूण आरोग्यास सहाय्य करू शकतात.

A) हलका आणि पचायला सोपा आहार

ताजा, कोमट आणि सहज पचणारा हलका आहार (लघु आहार) घ्यावा. रुग्णाला गिळताना त्रास असल्यास आहाराची योग्य पोत आणि मात्रा तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ठरवावी.

B) अँटिऑक्सिडंट व दाह कमी करणारे पदार्थ

सहन होत असल्यास आहारात हळद, आले आणि लसूण यांसारख्या पदार्थांचा योग्य प्रमाणात समावेश करता येतो.

C) तोंडाला त्रास देणारे पदार्थ टाळा

अतितिखट, खूप आंबट, जास्त खारट किंवा खूप गरम पदार्थ टाळावेत. विशेषतः तोंडात व्रण किंवा जळजळ असल्यास हे पदार्थ त्रास वाढवू शकतात.

D) तंबाखू आणि सुपारी पूर्णपणे टाळा

तंबाखू, गुटखा, सुपारी, पान मसाला, धूम्रपान आणि मद्यपान पूर्णपणे टाळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अनावश्यक रासायनिक खाद्य पदार्थ/अॅडिटिव्ह्जही शक्यतो टाळावेत.

E) विश्रांती आणि तणाव नियंत्रण

पुरेशी शारीरिक विश्रांती, प्राणायाम आणि ध्यान यांचा योग्य प्रकारे उपयोग मानसिक स्वास्थ्य आणि एकूण आरोग्यास सहाय्य करू शकतो.

डॉ. रवी गुप्ता – ठाण्यातील तोंडाच्या कर्करोगासाठी आयुर्वेदिक डॉक्टर

डॉ. रवी गुप्ता, M.D. (Ayurveda) हे Ayurveda Cancer Consultant असून आयुर्वेदाच्या माध्यमातून कर्करोगाच्या रुग्णांना वैयक्तिक उपचार व सहाय्यक कॅन्सर केअर देतात.

त्यांच्या उपचार पद्धतीमध्ये रुग्णाच्या गरजेनुसार आयुर्वेदिक औषधे, हर्बो-मिनरल थेरपी, रसायन चिकित्सा, आहार-विहार आणि जीवनशैली व्यवस्थापन यांचा समावेश केला जाऊ शकतो.

तोंडाच्या कर्करोगासाठी वैयक्तिक मार्गदर्शन

ठाणे, नवी मुंबई आणि आसपासच्या परिसरातील Mouth Cancer / Oral Cancer रुग्णांसाठी उपचारांचे नियोजन करताना खालील बाबींचा विचार केला जातो:

Dr. Ravi Gupta रुग्णाच्या वैद्यकीय अहवालांचा अभ्यास करून योग्य Ayurvedic Cancer Support आणि Integrative Mouth Cancer Care बाबत वैयक्तिक मार्गदर्शन करतात.

📞 डॉ. रवी गुप्ता यांच्याशी संपर्क

फोन / WhatsApp: +91 9819274611 / +91 9967239823Website: www.cancerinayurveda.com